Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


Tijdbalk


1–1500
1501–1800
1801–1900
1901–1945
1946–2005


1–1500


321
Eerste tekenen van een joodse gemeente in Keulen


1074
Eerste gedocumenteerde vermelding van een joodse vestiging in Westfalen, onder andere in Dortmund


sinds 1096
Jodenpogroms in Duitsland en kruistochten voor de "bevrijding" van het "Heilige Land"


sinds 1146
Jodenpogroms in Duitsland en kruistochten voor de "bevrijding" van het "Heilige Land"


sinds 1221
Jodenpogroms in vele Duitse steden


1300 – 1350
Stichting van joodse gemeenten in Dortmund, Minden, Münster, Osnabrück en Soest
activiteiten van belangrijke joodse kooplieden zoals Gottschalk von Recklinghausen en Leo von Münster

1317
Aankomst van de joden in Lublin


1336
król Kazimierz De Poolse koning Kazimierz I Wielki veroorlooft de joden om zich in de voorstad van Lublin te vestigen


1348 – 1350
Vervolgingen en pogroms naar aanleiding van de pestepidemie
(op beschuldiging van vergiftiging van bronnen)

1350 – 1550
Vestigingsverboden
er leven bijna geen joden meer in Westfalen


1501–1800


1523
De Poolse koning Zygmunt I Stary verleent Lubliner joden dezelfde rechten die de joden in andere steden in Polen reeds lang bezaten


1550
(ca.) vestiging eerste joden in stad Groningen


1557
Krachtens het koninklijke privilege wordt in Lublin een grote synagoge, de Maharshal-synagoge gebouwd


1580
Krachtens het koninklijke privilege van koning Stefan Batory ontstaat het "Waad Arba Aracot",
het joodse parlement (een orgaan van het joodse zelfbestuur). Het overleg vindt meestal in Lublin plaats.

sinds 1600
Ontwikkeling van het zogenaamde systeem van beschermde joden
veroorlooft een beperkte vestiging onder controle van de landsheren

1679
In Lublin geldt het privilege "De non tolerandis Judaeis"


1696
Koning Jan III Sobieski veroorlooft de Lubliner joden vrije handel in de gehele regio Lublin


1711
Uitvaardiging (en al snel weer intrekking) besluit tot verbanning van alle Joden...
uit stad en provincie Groningen op beschuldiging van heling.

1732
Vergunning van het uitoefenen van gebedsdiensten in een woonhuis in Groningen


1747
Ingebruikname eerste joodse begraafplaats in Groningen


20.08.1756
Inwijding eerste synagoge in Groningen
(aan de Folkingestraat)

1796
Burgerlijke gelijkstelling van Joden met andere Nederlanders



1801–1900


1807
Gelijkstelling van de joden met de christenen in het Koninkrijk Westfalen onder Jérôme Bonaparte


1812
Edict betreffende de burgerlijke verhouding van de joden en de Pruisische staten


1815
Intrekking van de gelijkstelling door het Weense Congres


1815
Oprichting joodse school Tipereth Bachurim in Groningen


sinds 1820
Ontwikkeling van een modern joods onderwijs in Duitsland


1847
"Gesetz über die Verhältnisse der Juden" (Wet betr. de verhouding van de joden)
betreffende de uniformiteit van de rechtspositie in Pruisen

1848
Grote deelname van Duitse joden aan de (mislukte) democratische revolutie


sinds 1849
Emigratiegolf van Duitse joden naar de USA


1850
Hoogste bevolkingspercentage van de joden en Duitsland met 1 %
(1910: 0,51 %)

1852
Splitsing Joodse Gemeente in Groningen
ontstaan nieuwe Joodse Gemeente Tesjoe’at Jisra’el ("Redding van Israel")

1869
Toekenning van de volledige gelijkheid van de joden in Pruisen
twee jaar later ook in het herstelde Duitse Rijk

sinds 1879
Versterkte antisemitische agitatie in Westfalen


1881
Opheffing afgescheiden gemeente in Groningen


1887
Eerste zionistencongres in Basel
plan voor een nationaal joodse "bakermat"

1893
Oprichting van de "Centralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens"
(Centrale vereniging van Duitse staatsburgers van joods geloof)

1896
Oprichting van de "Vereins zur Wahrung der religiösen Interessen des Judentums in Westfalen"
(Vereniging ter behartiging van de religieuze belangen van het jodendom in Westfalen), gericht tegen de liberale gemeentehervormers

1898
Oprichting joodse sportclub Attila in Groningen


1899
Oprichting Joodse bejaardentehuis Beth Zekeiniem in Groningen



1901–1945


23.03.1906
Inwijding nieuwe synagoge Folkingestraat in Groningen


1916
Discrimerende "jodentelling" in het Duitse leger


1916
Aansluiting van de voorstad Wieniawa aan de joodse wijk in Lublin


sinds 1930
Verkiezingssuccessen van de nationaal-socialisten en Duitsland


1930
Feestelijke opening van de "Jesjiwa Chachmej Lublin",
de grootste joodse hogeschool in Polen

1932
Installatie laatste vooroorlogse opperrabbijn van Groningen


1933
Regeringsovername van de nationaal-socialisten
boycotacties tegen joodse zaken – in de loop van de volgende jaren volgden honderden speciale anti-joodse wetten en verordeningen

1938
Verwoesting van synagogen en pogroms in heel Duitsland


01.09.1939
Uitbraak van de Tweede Wereldoorlog
In Lublin woonden toen meer dan 120.000 inwoners, waarvan 42.000 joden.

18.09.1939
De Duitsers veroveren Lublin
Begin van de vervolging van de joodse bevolking.

1940
"Reichsvereinigung der Juden in Deutschland"
(Rijksvereniging van de joden in Duitsland) als gedwongen vereniging van de overgebleven joodse organisaties

1940
De Duitsers roepen de Jodenraad in Lublin in het leven
(net zoals in andere Poolse steden).

31.03.1940
Inwijding jeugdsynagoge Folkingedwarsstraat in Groningen


sinds 1941
Begin van de systematische deportaties en de massamoord aan de Duitse en Europese jodenpoczątek systematycznych deportacji i masowych mordów na Żydach niemieckich i europejskich


sinds 1941
Het Lubliner district...
... wordt tot een gigantisch werk- en vernietigingskamp voor duizenden Poolse joden en voor gedeporteerde joden uit heel Europa (uit Duitsland, Frankrijk, Nederland, de Tsjechische Republiek, Griekenland, Oostenrijk en andere landen).

1941
Verwijdering Joodse kinderen van niet-Joodse scholen in Groningen


24.03.1941
In Lublin ontstaat een joods getto


1942 – 1944
Massale vernietiging
van de joden uit alle Europese landen in de vernietigingskampen Sobibór, Bełżec, Treblinka, Majdanek, Auschwitz-Birkenau.

1942 – 1943
Deportatie Joden uit Groningen


16.03.1942
Begin van de "actie Reinhardt",
de definitieve oplossing van de jodenkwestie in Polen met de deportatie van de Lubliner joden naar het vernietigingskamp Bełżec.

1943
Sluiting synagoge in Groningen door de bezetter


03.11.1943
"Actie Erntefest" in de regio Lublin
Moord aan de laatste joodse gevangenen in de kampen Majdanek, Trawniki, Poniatowa.

24.07.1944
De bevrijding van Lublin
In Lublin ontstaat de Joodse Historische Commissie voor de onderzoeking van oorlogsmisdaden.


1946–2005


1949
In Groningen installatie opperrabbijn Aaron Prins


1950
Oprichting van de "Zentralrat" van de joden in Duitsland


1952
Verkoop synagoge in Groningen aan stomerij Astra


sinds 1956
Bouw van een nieuwe synagoge in Westfalen
tot 1963 acht nieuwe gebouwen

1963
In Lublin wordt een monument ter herinnering aan de in het getto vermoorde joden onthuld


1968 – 1969
Grote emigratie van joden uit Polen naar Israël


1981
Herinwijding synagoge in Groningen na ingrijpende restauratie


sinds 1989
Immigratie van joden uit de nieuwe staten van de vroegere Sowjet-Unie naar Duitsland
eind 2003 telden de joodse gemeenten in Westfalen 7.000 mensen (in heel Duitsland iets meer dan 100.000)

24.06.1990
60ste verjaardag van de opening van de "Jesjiwa Chachmej Lublin",
de joodse hogeschool. Naar het feest kwam de neef van Majer Szapiro, heer Dow Szapiro, student aan de hogeschool in de dertiger jaren.

14.12.1994 – 16.12.1994
Wetenschappelijk congres "Lubliner Joden"
over de cultuur en de geschiedenis van de joden in de regio Lublin.

2004
In Lublin wonen nog slechts 9 personen van joodse afstamming