Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Dokumenty filmowe projektu



Życie w dwóch walizkach: Clara Asscher Pinkhof
Na podstawie dokumentów, krewni i przyjaciele Clary Asscher opowiedzieli o życiu tej godnej podziwu kobiety. Opowiadając tą historię prowadzili nas od Amsterdamu i Groningen poprzez Westerbork i Bergen-Belsen aż do Izraela, gdzier skompletowano fragmenty jej pieśni, wierszy, opowiadań i książki. W tym fragmencie filmu widzimy fotografie Clary w młodości, z jej uczestnctwa w ruchu syjonistycznym, zdjęcia jej publikacji oraz fotografie jej dzieci. Po śmierci jej męża kontynuowała ona swoją pisarską działalność. Sławę przyniosła jej przede wszystkim seria "Rozijntje" publikowana w czasopismach młodzieżowych. Po zakończeniu wojny Clara Asscher przeprowadziła się wraz ze swoimi dorosłymi dziećmi do Amsterdamu.
(Tytuł: De koffers van Clara; NIK media Stichting te Hilversum; Regie: Roos Wubben)


Żydowski Rembrandt
Film rozpoczyna się widokiem rybnego jarmarku w Groningen, wraz z przylegającymi do niego ulicami, pod koniec XIX stulecia. W Groningen malarz spędził całą swoją młodość. Od tego czasu niewiele się w mieście zmieniło. Następnie widzimy ujęcia wytwornej miejscowości kąpieliskowej, Scheveningen w pobliżu Den Haag. Taka tematyka nie interesowała Israelsa. Jego uwaga skupiała się na rybakach i ich żonach. To ich chętnie malował. Israels zmarł 12 sierpnia 1911 roku w swoim letnim domu, w pobliżu swpjego miejsca zamieszkania, miejscowości Den Haag. Został pochowany na cmentarzu przy ulicy Scheveningen w Den Haag.
(Tytuł: Jozef IsraŽls: De herontdekking van een 19e eeuwse meester; NIK Media te Hilversum; Redaktion und Regie: Annet Betsalel.)


"Był sobie raz"
Fragment spektaklu pod tytułem "Był sobie raz" - historia roztargnionego rabina Szlemiela. W roli głównej: Witold Dąbrowski.
Czas: 2:10


"Jedna ziemia, dwie świątynie"
Materiał filmowy z misterium "Jedna ziemia – dwie świątynie”, które odbyło się 24 czerwca 2000 roku. Miejscem misterium była wielka przestrzeń leżąca po obu stronach Bramy Grodzkiej, tam gdzie do drugiej wojny światowej, na jednej ziemi żyli obok siebie Polacy i Żydzi. Symbolami tego dwukulturowego miasta są nieistniejące dziś świątynie. Wielka Synagoga i Kościół św. Michała.
Czas: 3:27


Budowa i uroczyste otwarcie synagogi w Groningen
Budowa i inauguracja synagogi przy Folkingestraat w Groningen. Teren budowy, robotnicy, fundamenty murów, najwyższy punkt synagogi, zbliżenie na wieżę Aa-Kerk (kościoła), zwiedzający teren budowy, na drugim planie pan Gerzon. Główny rabin regionu, S. Dasberg, wmurował kamień węgielny w mury synagogi 13 września 1939 roku. Prezentacja wnętrza nowej budowli i końcowe obrazy żydowskiego nabożeństwa w synagodze. W chórze możemy rozpoznać siostry Zimet, bohaterki historii o żydowskich obozach dla uchodźców.
(Tytuł: Bouw Jeugdsjoel, Groninger Audiovisueel Archief nr.: AV0278. Maker: M. Levie in 1939, 16mm, schwarz-weiss, stummfilm)


Jarmark bydła w mieście Groningen, 1935 rok
Chociaż na jarmarkach bydła handlowali w głównej mierze "Nie - żydzi", często spotykało się także żydowskich handlarzy. (Tytuł: Diverse veemarkten 1935–1940, Groninger Audiovisueel Archief. Maker: diverse filmers als Tiddens, Terpstra en Thie, 16mm, zwart-wit, geen geluid).


Jubileusz zarządu gminy
Clara Asscher-Pinkhof nie należała do żydowskiej elity, sympatyzowała raczej z "pospolitym" ludem. Fil ten przedstawia jubileusz z okazji 25 - lecia (1911 - 1936) istnienia żydowskiego zarządy gminy. Na filmie można zobaczyć przemówienie do zgromadzonych przy stole podczas uroczystego posiłku, rabina Dasberga oraz innych członków żydowskiej elity Groningen uczestniczącej w tym wydarzeniu. (Tytuł: Viering Jubileum
Groninger Audiovisueel Archief nr.: MA0287. Maker: M. Levie in 1936,16mm, schwarz-weiss,stummfilm).


Louise Gumprich założyła żydowski klub tenisowy
To co pozostało, to były kluby czysto żydowskie, a ich zakładnie było na początku nawet wspierane przez reżim hitlerowski. Tu tacy ludzie jak zapalony sportowiec Erich Gottschalk z Bochum, czy małżeństwo Gumprich z Münster mogli się do 1938 oderwać od przytłaczającej i niebezpiecznej rzeczywistości.

W dzienniku Münsterscher Anzeiger znajduje się latem 1935 następujące wyjaśnienie: Klub pływacki Münster założony w 1891 nie życzy sobie Żydów. W tym cudownie położonym ośrodku klubu sportowego Münster nad rzeką Werse od kilku dni znajduje się duży napis: Żydom zakaz wstępu. Członkowie i goście będą wdzięczni klubowi za to, że od samego założenia w 1891r. nigdy nie miał członków żydowskich oraz, że wymagający odpoczynku niemieccy ludzie mogą być uwolnieni od natarczywych Żydów.

Louise Gumprich zapalona nauczycielka sportu i członkini Klubu Sportowego Münster 08, założyła w tej sytuacji żydowski klub tenisowy, który dla części münsterskich Żydów stał się ważnym miejscem spotkań. Tutaj zapraszano także inne żydowskie kluby tenisowe jak np. z Dortmundu, czy z Bielefeld. I tak z jednej strony wzmocniono spójność gminy żydowskiej, ale i pogłębiono izolację od Niemców.

Wielu Żydów reagowało na zakazy i wykluczenia zakładaniem nowych klubów sportowych. Tą działalnością próbowali także zaprzeczyć obrazowi słabego Żyda propagowanemu przez nazistów.

Wielu Żydów łączyło się przeciw naciskom reżimu i wspólnie próbowali, przynajmniej między sobą, prowadzić normalne życie.


Makieta
Makieta przedstawia stare miasto z roku 1939. Na makiecie znajduje się ponad 800 budynków starego miasta Lublina.
Zdjęcia: M. Kubiszyn
Czas: 0:59


Modlitwa rozpoczynająca Szabat
Materiał filmowy nagrany podczas Szabasu w lubelskiej Jesziwie, w dniu 24 VI 2004 roku. Kantor Teodor Bikiel odprawia modlitwę rozpoczynającą szabas.
Czas: 1:27


Modlitwa szbasowa
Materiał filmowy nagrany podczas Szabasu w lubelskiej Jesziwie, w dniu 24 VI 2004 roku. Rabbi Teodor Bikiel śpiewa modlitwę szabasową.
Czas: 2:37


Ocaleni przed zagładą!
Fragment filmu dokumentalnego z programu telewizyjnego "Van Gewest tot Gewest", z roku 1986, rozpoczyna się widokiem ulicy Folkingestraat. Ulica ta była bijącym sercem dzielnicy żydowskiej. Tutaj osiedlali się licznie średniozamożni Żydzi. Na końcu ulicy stała ich duma, wybudowana w 1906 roku synagoga. Po wojnie, mocno zdziesiątkowana społeczność żydowska nie była w stanie w dalszym ciągu utrzymywać synagogi i została ona sprzedana. W górnej części budynku otworzono pralnie chemiczna, a na dole miała swoją siedzibę społeczność kościoła protestanckiego.

Dzięki staranim jednej osoby budynek ten odrestaurowano w latach 1980 - 1981 i ponownie przemianowano na synagogę. Przedstawiono tu ujęcia z poświęcenia synagogi i złożenia świętych zwojów (Tory) w świętej arce.
(Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid DOCID 12750)


Seria zdjęć Ericha Gottschalka


Ulica Szeroka w Lublinie
Materiał filmowy przedstawiający przedwojenną ulicę Szeroką w Lublinie – największą ulicę w dawnej dzielnicy żydowskiej.
Zdjęcia: S. Kiełsznia
Czas: 1:40